Poepen en plassen tegen de fosforcrisis

Olie is niet de enige grondstof die opraakt. Ook van andere essentiële stoffen zijn de nieuw te winnen voorraden bepaald niet oneindig. Zoals fosfor. Hoog tijd dat het grote publiek daarvan op de hoogte raakt, vindt evolutionair ecoloog Louise Vet. Zij ziet kansen voor fosforterugwinning uit poep en plas.

Een gewone burger hoort eigenlijk nooit iets over fosfor. Toch is het een van de stoffen die ons levenspeil mogelijk maken. Sterker nog: die leven mogelijk maken. "Ieder organisme heeft een zekere hoeveelheid fosfor nodig om te kunnen leven", vertelt Louise Vet, directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) van de KNAW. In het lichaam van een mens zit ruim een halve kilo fosfor opgeslagen, vooral in onze botten.

Kunstmest
Fosfor is ook een essentieel onderdeel van kunstmest. Dankzij kunstmest kan de landbouw tegenwoordig veel meer voedsel produceren dan vroeger. En die stijgende lijn zal in de komende generaties moeten worden doorgezet, willen we genoeg eten kunnen produceren voor de groeiende wereldbevolking.

Probleem is alleen dat de hoeveelheid fosfor die gemakkelijk kan worden gewonnen in mijnen, in rap tempo op raakt. Want werd fosfor vroeger in natuurlijke kringlopen vele malen opnieuw gebruikt, tegenwoordig gaat veel van het materiaal verloren. Bij overmatige bemesting spoelt het weg en belandt uiteindelijk – onbruikbaar – op de bodem van oceanen. Er is dus telkens nieuwe fosfor nodig.

Volgens een schatting van de Amerikaanse milieutechnoloog David Vaccari is er in de fosformijnen in de wereld bij het huidige verbruikstempo nog genoeg voor ongeveer negentig jaar. Maar, zo schreef Vaccari deze zomer in het tijdschrift Scientific American, naarmate de wereldbevolking toeneemt en de ontwikkelingslanden naar een hogere levensstandaard streven, zal het fosforgebruik waarschijnlijk stijgen. En wordt het probleem snel nijpender.

Goud door het riool
Sinds kort wordt dan ook van steeds meer kanten aangedrongen op meer fosforrecycling. Een stuurgroep van het ministerie van Landbouw adviseerde minister Verburg onlangs om de stof terug te winnen uit slachtafval. Maar ook menselijke urine en uitwerpselen bevatten veel fosfor. Dat wordt nu onvoldoende benut. "We spoelen goud weg door het riool", aldus Louise Vet.

Dat kan anders. Maar experimenten met poep en plas zijn bij duurzaam bouwers (nog) niet erg populair. Daarom gaat het NIOO het goede voorbeeld geven. Bij het nieuwe pand dat het instituut momenteel laat bouwen in Wageningen, zal straks fosfor worden teruggewonnen via de wc's.

"We krijgen vacuümtoiletten", vertelt ecoloog Vet. "Die worden aangesloten op een vergistingsvat. De vaste stof wordt vergist, daar kunnen we iets mee op het gebied van verwarming. De vloeistof die overbijft, is een rijke substantie die fosfor, stikstof en kalium bevat. Dat effluent stoppen we in een reactor met algen. Die algen voeden zich ermee. Vervolgens oogsten en drogen we de algen, en van die biomassa kun je kunstmest maken."

Precisielandbouw
Het is maar een van de manieren waarop iets aan het fosforprobleem kan worden gedaan. 'Precisielandbouw', zoals Vet het noemt, is een andere manier. "Daarbij meet je heel nauwkeurig wat de grond nodig heeft aan bemesting en geef je precies dat, zodat het niet uitspoelt." Dat kan volgens Vet enorme besparingen inhouden. "Want nu wordt in veel landen overal dezelfde maximale dosis uitgestrooid, terwijl dat vaak helemaal niet nodig is."

Nog beter voor de fosforbalans zou het zijn als niet constant het maximale uit landbouwgronden hoefde te worden gehaald. Maar dat zou alleen kunnen als de wereldbevolking vele malen kleiner was dan nu. "En zelfs met een wereldwijde éénkindpolitiek zit dat er de komende decennia niet in", zegt Vet.

Mede daarom pleit zij voor grootschalige fosforrecycling via wc's. "Ja, dat vergt durf", erkent ze. "Ook van de overheid. Die zou moeten stimuleren dat deze technologie vaart neemt en werkelijk wordt toegepast." Zelf ziet ze goede kansen voor het systeem in nieuwbouwwijken en op bedrijventerreinen.

Wie de fosfor-terugwin-wc wil proberen, moet nog minimaal een halfjaar wachten. Het NIOO-pand is volgende zomer klaar.

Ook gepubliceerd op www.duurzaamnieuws.nl op 15 november 2009

Naar een wereld zonder afval

Wiegtotwieg.nl is een website over duurzame producten. De titel is ontleend aan het boek Cradle to cradle. Daarin wordt een wereld zonder afval beschreven. Zo’n wereld is mogelijk als we maar slim ontwerpen! Meer lezen