Planten op het dak

Het valt niet meer te ontkennen: het klimaat verandert. Het regent vaker en heviger, en het wordt warmer. Hoe beschermt u uw huis tegen de steeds extremer wordende weersomstandigheden? Een begroeid dak kan een aantrekkelijke optie zijn.

Klimaatverandering is hét thema van dit moment. Ook in Nederland zullen de effecten steeds zichtbaarder worden. We krijgen vaker hete zomers, waarin lange periodes van droogte worden afgewisseld met hevige stortbuien. En ook de winters worden warmer en natter.

Meer regen en hogere temperaturen: het zijn omstandigheden die het wenselijk maken bepaalde aanpassingen aan uw huis te doen. Hoe zorgt u dat u het tijdens een hittegolf koel houdt in huis? En hoe voorkomt u dat uw kelder bij een wolkbreuk onderloopt, omdat het riool de stortvloed niet aankan? Met een begroeid dak boekt u op beide punten resultaat. Grond en beplanting houden water vast en laten dit geleidelijk afvloeien, waardoor bijvoorbeeld het riool wordt ontlast. Tegelijkertijd voorkomt de begroeiing dat het ’s zomers onaangenaam warm wordt in de ruimtes onder het dak.

En niet alleen daar is het effect merkbaar, vertelt Christoph Maria Ravesloot, mede-auteur van het boek Begroeide daken in Nederland en als bouwkundige verbonden aan de TU Delft. “In steden met veel groendaken, zoals Düsseldorf en Stuttgart, blijft de temperatuur ’s zomers enkele graden lager dan in steden waar vooral zwarte daken liggen te blakeren in de zon.” Ook in de strijd tegen het luchtvervuilende fijnstof kunnen begroeide daken volgens Ravesloot een wapen zijn, al is dat nog niet onomstotelijk bewezen.

De bouwkundige hoopt daarom dat huiseigenaren binnen afzienbare tijd subsidie zullen kunnen krijgen op de aanleg van een groendak. “Het zou het eerste moeten zijn wat de nieuwe milieuminister oppakt.” In Duitsland en België bestaat zo’n subsidie al lang; reden waarom groendaken daar veel vaker voorkomen dan in Nederland.

Welk dak is geschikt?
Ieder plat of schuin dak (tot een helling van circa 45º) is - mits voorzien van een goed afschot - in principe geschikt als groendak. Grond en beplanting wegen (exclusief regenwater) bij een substraatlaag van 8 centimeter zo’n 75 kilo per vierkante meter; dat is ongeveer even zwaar als een grindlaag. De dragende constructie hoeft doorgaans dus niet te worden verzwaard; wel is het bij oude, houten daken noodzakelijk om de staat van de balklaag te laten onderzoeken. Ook is het niet verstandig om op dergelijke oude daken ‘zomaar’ een groendak te plaatsen; het risico van ernstige lekkages is daar nu eenmaal groter dan bij nieuwe daken.

Een groendak aanleggen is in principe heel eenvoudig. Op de bestaande dakbedekking wordt, indien nodig, een wortelvaste beschermlaag aangebracht. Daar bovenop komt een drainagelaag, met een laag groeisubstraat (zand, klei, modder of kiezels). In het substraat kunnen vervolgens vetplantjes (sedum), mossen, kruiden of bloemen worden gezaaid.

Hoewel een goed geïnformeerde klusser het ook zelf kan, laten veel huiseigenaren het werk door een vakman uitvoeren. Dat is duurder, maar heeft als voordeel dat u garantie krijgt. “Veel mensen vinden dat een veilig idee”, zegt Ravesloot.

Kosten
Op de vraag wat een groendak kost, bestaat geen eenduidig antwoord; ieder dak is anders. Bouwkundige Ravesloot gaat uit van € 30,- tot € 50,- per vierkante meter bij grotere projecten. “Maar bij kleinere daken kan dat hoger uitvallen, omdat je daar op een kleine oppervlakte te maken hebt met relatief veel ‘storende elementen’, zoals dakranden, regenpijpen en schoorstenen.”

Marc Evers, directeur van Mastum Daksystemen in Utrecht, schat de kosten bij een gemiddeld particulier dak op € 85,- per vierkante meter. Het gaat dan om bestaande daken, waarop een sedumdak van circa 8 centimeter dik (substraat + onderlagen) wordt aangelegd. Het geschatte bedrag is inclusief ‘gemiddelde’ kosten voor werkzaamheden aan het dak zelf, en exclusief BTW. Of een groendak duurder is dan een ‘normaal’ dak, kan Evers niet zeggen. “Gezien de vele verschillende onderconstructies en daksystemen is dat niet in te schatten.”

Hein Twickler is zeer enthousiast over het dak op de aanbouw
‘Het groene dak houdt de praktijk heerlijk koel’

Toen Hein Twickler en zijn vrouw Ria van der List in 2001 een aanbouw aan hun huis in Zoetermeer lieten bouwen, wisten ze het meteen zeker: daar moest een groendak op. “Het was voor ons dé manier om een deel van de tuin te kunnen volbouwen zonder problemen met de buren te krijgen”, lacht Twickler.

Maar het echtpaar had ook andere redenen om voor een begroeid dak te kiezen. “Eronder ligt een massageruimte, onderdeel van de praktijk van mijn vrouw”, vertelt Twickler. “Die ruimte ligt op het zuiden en zou onder een gewoon dak erg warm worden in de zomer. Het groene dak houdt de ruimte heerlijk koel.”

Op het schuine dak ligt een 8 centimeter dikke laag substraat, waarin twaalf soorten vetplantjes zijn gezaaid. Het onderhoud valt Twickler enorm mee. “We dachten van tevoren dat we steeds het dak op zouden moeten om de plantjes te besproeien, maar dat hebben we alleen in het eerste jaar een keer gedaan. En dat was toen waarschijnlijk niet eens nodig geweest; in de drainagelaag onder het substraat staat voldoende vocht voor maanden.”

Twickler betaalde destijds f 2.700,- voor het dak van 35 vierkante meter. Een te verwaarlozen bedrag, vindt hij. “Omdat we het tegelijk met de rest van de bouw hebben laten doen, heeft het nauwelijks meer gekost dan een gewoon dak.”

Voordelen
Groendaken...
· gaan langer mee dan een gewoon dak, doordat substraat en begroeiing beschermen tegen schadelijke effecten van UV-straling, temperatuurwisselingen, hitte, kou en neerslag. De kans op lekkage is ook kleiner.
· houden onderliggende ruimtes koel in de zomer (de isolerende werking in de winter is beperkt).
· absorberen regenwater en voorkomt zo overbelasting van het riool bij hevige neerslag.
· filteren het regenwater voordat het in het oppervlaktewater komt.
· dempen verkeerslawaai.
· betekenen meer groen in bebouwd gebied.
· bevorderen biodiversiteit (leefruimte voor vogels, vlinders).
· zijn mooi om naar te kijken.

Nadelen
Groendaken...
· verkleinen weliswaar de kans op lekkage, maar áls er lekkage ontstaat, is het veel meer werk om die te (laten) verhelpen. Problemen doen zich overigens vaker voor bij bestaande bouw dan bij nieuwbouw.
· zijn niet geheel onderhoudsvrij; bij grote droogte moet - zeker zolang de plantjes nog niet volgroeid zijn - incidenteel worden gesproeid. Daarnaast moet jaarlijks worden gecontroleerd of de afvoergangen nog vrij zijn (maar dat moet bij gewone daken ook).
· zijn in Nederland nog geen algemeen bekend fenomeen. Leveranciers dragen verschillende boodschappen uit als het gaat om de te gebruiken materialen en/of beplanting. Daardoor is het voor een huiseigenaar soms moeilijk te bepalen wat het beste is.
· zijn vaak een flinke investering, zeker zolang de overheid nog geen subsidie verstrekt.

Gepubliceerd in Eigen Huis Magazine, blad van de Vereniging Eigen Huis, april 2007

Naar een wereld zonder afval

Wiegtotwieg.nl is een website over duurzame producten. De titel is ontleend aan het boek Cradle to cradle. Daarin wordt een wereld zonder afval beschreven. Zo’n wereld is mogelijk als we maar slim ontwerpen! Meer lezen