De weg naar échte welvaart

Een duurzame en solidaire weg vinden uit de wereldwijde crises. Dat was de inzet van de conferentie Een Fair & Green Deal afgelopen donderdag in Tilburg. Als de conferentie een ding duidelijk maakte, dan is het dat die weg allang is gevonden. Zaak is alleen hem met zijn allen te gaan bewandelen.

Wat bijvoorbeeld dringend nodig is, is dat we onze welvaart anders gaan meten, bepleitten diverse aanwezigen. Want dat het doorgaans gebruikte Bruto Nationaal Product (BNP) een zeer slechte graadmeter daarvoor is, dat staat voor hen als een paal boven water.

"Het BNP zegt niets over welvaart. Het is niet meer dan een optelsom van onze totale kosten", zei de Amerikaanse econoom David Korten, die de openingsspeech hield. Jan Juffermans van De Kleine Aarde legt dat een dag later telefonisch nog eens uit: "Als ergens een ramp gebeurt – een gifschandaal in de landbouw, een grote brand – dan wordt al het geld dat wordt uitgegeven voor het herstel van die schade, meegerekend in het BNP. Het BNP gaat omhoog als er rampen gebeuren. Als je het BNP hanteert als graadmeter voor onze welvaart, dan zeg je dus eigenlijk dat we, naarmate zich meer rampen voordoen, steeds welvarender worden."

Belachelijk instrument
Daar klopt dus iets niet, wil Juffermans maar zeggen. Hij wijst op andere meetinstrumenten die allang voorhanden zijn, zoals het Duurzaam Nationaal Inkomen (DNI) en de Index of Sustainable Economic Welfare (ISEW). Dat die instrumenten het uiteindelijk zullen winnen, dat kan niet anders, meent Juffermans. "Op steeds hoger niveau wordt inmiddels onderkend dat het BNP een belachelijk instrument is om de welvaart te meten."

Een samenleving met échte welvaart is volgens Korten niet centraal georganiseerd, maar lokaal. Kortens ideaal is een samenleving met kleine, zelfvoorzienende communities. In zo'n maatschappij is volgens hem de welvaart af te lezen aan sterke families met gelukkige kinderen, aan warme contacten in de buurt en aan een schone en veilige omgeving. Geld zou naar een lokale, zelfstandige bank moeten worden gebracht, die het zou moeten investeren in lokale bedrijven. Zo zou voor iedereen zichtbaar zijn waar het geld naartoe gaat, en zou moeten worden voorkomen dat geld een eigen leven gaat leiden, los van de materie die het vertegenwoordigt.

Te weinig plaats
Korten spoorde zijn publiek aan om zelf - van onderaf - een dergelijke solidaire samenleving op te bouwen. Hij noemde Transition Towns en de opkomst van urban argiculture als hoopgevende initiatieven. Het panel van vijf Europese wetenschappers dat op Kortens speech reageerde, vond die visie mooi, maar wel typisch Amerikaans. De Vlaamse Francine Mestrum wees Korten erop dat West-Europa, in tegenstelling tot de VS, verzorgingsstaten kent die al gebaseerd zijn op solidariteit. "Als we ons nu in families en communities gaan organiseren, dan worden we solidair met mensen die we kennen, van wie we houden. De West-Europese solidariteit geldt ook mensen die we niet kennen." Die solidariteit zou Mestrum niet graag opgeven. De Duitser Joachim Spangenberg wees erop dat er in kleine, dichtbevolkte landen zoals Nederland ook te weinig plaats is om de hele bevolking onder te brengen in zelfvoorzienende leefgemeenschappen.

Kortens pleidooi om, naast de verandering van onderaf, óók te proberen de regels van het huidige systeem te veranderen, vond meer gehoor. Als succesvol voorbeeld daarvan kwam later op de dag nog de eerlijke bankwijzer ter sprake. Via die wijzer kun je als klant zien waar een bank jouw geld aan besteedt. Dat blijkt ertoe te leiden dat banken hun investeringsbeleid veranderen. Omdat veel klanten uiteindelijk niet willen dat met hun geld bijvoorbeeld wapens worden geproduceerd.

Pensioenfonds-wijzer
Tijdens de afsluitende discussie werd eenzelfde soort wijzer bepleit voor pensioenfondsen – net als de banken gigantische investeerders, die met hun keuzes de economie een richting uit kunnen duwen. Een aanwezige zei geschrokken te zijn toen hij had gezien waar zijn pensioenfonds allemaal in investeerde. En dus: met welke activiteiten het geld voor zijn oudedag werd verdiend.

Juffermans – als lid van het Platform voor Duurzame en Solidaire Economie een van de organisatoren van de bijeenkomst – is achteraf tevreden over de conferentie. De Fair & Green Deal is nog lang niet rond. Maar een nieuwe stap is weer gezet. "En nu moeten we gaan verbreden, politieke partijen gaan inspireren, zodat de duurzame en solidaire ideeën ook terechtkomen in de partijprogramma's", vertelt Juffermans. De volgende horde zijn dan de Tweede-Kamerverkiezingen van volgend jaar.

Ook gepubliceerd op www.duurzaamnieuws.nl op 26 januari 2010

Naar een wereld zonder afval

Wiegtotwieg.nl is een website over duurzame producten. De titel is ontleend aan het boek Cradle to cradle. Daarin wordt een wereld zonder afval beschreven. Zo’n wereld is mogelijk als we maar slim ontwerpen! Meer lezen