Buurtwerk valt ook onder duurzaamheid

Steeds meer mkb’ers hebben belangstelling voor duurzaam - of maatschappelijk verantwoord - ondernemen. Maar hoe pak je dat in de dagelijkse praktijk aan? Concrete tools moeten ondernemers op weg helpen.

Of het nu is gekomen door de klimaatfilm van Al Gore, door alarmerende berichten over het opraken van olie- en gasvoorraden of door de uitzonderlijk warme winter, feit is dat duurzaamheid sinds begin 2007 een hot item is. Ook in het midden- en kleinbedrijf. Wie bij Google duurzaam ondernemen mkb intypt, kan dat met eigen ogen zien: overal worden ondernemers uitgenodigd om zich op themadagen en symposia over het onderwerp te laten voorlichten.
Bij duurzaam ondernemen gaat het niet alleen om milieuvriendelijk of minder milieubelastend werken. “Het gaat om een balans tussen de drie p’s: people, planet en profit”, vertelt Enno Masurel, hoogleraar duurzaam ondernemen aan de Vrije Universiteit Amsterdam. “Oftewel de economische prestaties van een bedrijf afgezet tegen de impact van die activiteiten op mens en milieu. Een gehandicapte in dienst nemen, of activiteiten ontwikkelen voor kansarme jongeren in de buurt, dat zijn ook vormen van duurzaam - of, breder geformuleerd: maatschappelijk verantwoord - ondernemen.”
Masurel signaleert de laatste tijd bij ondernemers in het mkb meer aandacht voor het onderwerp. “Duurzaamheid is de laatste tijd veel bespreekbaarder geworden. Dat is ook niet zo vreemd: het midden- en kleinbedrijf maakt als geen ander deel uit van de lokale maatschappelijke omgeving. En daar leeft dit onderwerp enorm. Consumenten vragen zich in toenemende mate af: wat koop ik nu eigenlijk? Waar is een product van gemaakt, hoe is het geproduceerd?”

Concrete tools
Met die stemming onder het publiek kunnen ondernemers volgens Masurel hun voordeel doen. “Het kan zeker lonend zijn om je te profileren als maatschappelijk georiënteerd bedrijf.” Maar daar zit meteen een probleem. Want hoe pak je zoiets aan? Het mkb heeft volgens Masurel dringend behoefte aan concrete tools, waarmee de begrippen duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen tot “praktische proporties” worden teruggebracht. “Er bestaan wel allerlei duurzaamheidsscans, maar het zijn er zo veel en ze zijn onderling zo verschillend, dat ondernemers door de bomen het bos niet meer zien (zie kader, red.). Wij signaleren in de markt een behoefte aan één allesoverstijgende scan, waarmee het ondernemers in een oogopslag duidelijk wordt waar ze op duurzaamheidsgebied staan. Met dat resultaat kunnen ze vervolgens naar buiten treden, naar hun klanten, naar omwonenden.”
Kenniscentrum MVO Nederland, een initiatief van het ministerie van Economische Zaken, onderschrijft het belang van “één laagdrempelig, algemeen aanvaard mvo-instrument”. Directeur Willem Lageweg: “Veel mkb’ers zien mvo nog steeds als iets vaags en onbekends, iets wat hoge kosten met zich meebrengt en erg complex is.” MVO Nederland heeft wel een idee hoe zo’n algemeen mvo-tool eruit zou moeten zien. “Het moet een brede, standaard vragenlijst zijn die niet alleen voor de ondernemer zelf duidelijkheid schept, maar die ook in een keer de vragen beantwoordt die hij van verschillende instanties kan verwachten.”

Kritischer
Want, stelt Lageweg, steeds meer instanties zullen vragen gaan stellen over de maatschappelijke opstelling van een bedrijf. De overheid bijvoorbeeld. “Die heeft aangekondigd dat ze in 2010 bij ál haar aankopen duurzaamheid zwaar zal laten meewegen. Als je bedenkt dat de overheid jaarlijks voor 30 miljard euro inkoopt, dan begrijp je dat dat gevolgen zal hebben voor het bedrijfsleven. Een aannemer die voor de overheid een school wil bouwen, zal moeten laten zien waar zijn materiaal vandaan komt. Hij zal bijvoorbeeld hout met het FSC-keurmerk moeten gebruiken. Maar ook op andere punten moet hij goede resultaten laten zien. Heeft hij bijvoorbeeld veel bedrijfsongevallen gehad, dan ligt hij eruit.”
Ook banken zullen bij kredietverstrekkingen steeds kritischer worden op duurzaamheid- en mvo-gerelateerde zaken. “Banken zijn van nature risicomijdend”, zegt Lageweg. “Die zien dat duurzaamheid en mvo steeds belangrijker worden gevonden, dus die gaan mvo-risico’s formuleren. Zit je in een milieuvervuilend segment? Ben je in het buitenland betrokken bij kinderarbeid? Dan wordt het steeds lastiger om krediet te krijgen.”
MVO Nederland probeert onder meer met positieve praktijkverhalen het imago van maatschappelijk verantwoord ondernemen te verbeteren. Lageweg: “Er zijn al zoveel voorbeelden die laten zien: mvo loont. Neem de milieuvriendelijke spijkerbroeken van Kuyichi, die zijn hot. Maar ook een bedrijf als Shaky’s, dat biologische milkshakes verkoopt op NS-stations, is heel succesvol. De Toyota Prius is een groter succes dan iedereen ooit voor mogelijk had gehouden. En bij Triodos Bank groeien duurzaam beleggen en sparen harder dan hun ‘traditionele’ tegenhangers. Allemaal signalen dat hier een markt ligt voor het mkb.”

De laagste prijs
Maatschappelijk verantwoord ondernemen juist nu kansrijk omdat de klant het wil? Ingrid Larmoyeur, projectleider mvo bij MKB-Nederland, plaatst daar toch een kanttekening bij. “Bij een onderzoek dat wij vorig jaar verrichtten, zeiden ondernemers juist: ‘wij doen wel aan mvo, maar de klant vraagt er helemaal niet om.’ De bereidheid om voor een ‘goed’ product iets meer te betalen, valt bijvoorbeeld nog tegen. Terwijl die bereidheid essentieel is voor het slagen van mvo.”
Ook de overheid - in de rol van klant - treft op dit punt blaam, zegt Larmoyeur. “Brancheorganisaties klagen dat voor de overheid alleen maar de laagste prijs telt. Maar duurzaam produceren kost gewoon iets meer. Dat moet worden betaald. De branches zouden graag willen dat de overheid ze bij die discussie betrok. Ze vinden: duurzaam ondernemen betekent ook zorgvuldig met elkaar omgaan.” Larmoyeur hoopt dat dergelijke knelpunten de komende tijd worden opgelost. “Want als er aan de vraagkant niets gebeurt - bij de klant, bij de overheid - dan raken bedrijven minder gemotiveerd voor mvo.”
Hoogleraar Masurel suggereert, als concrete maatregel om bedrijven te motiveren, de invoering van ‘duurzame-innovatievouchers’. “Er is al ervaring met innovatievouchers voor het mkb, waarom dan geen vouchers voor innovaties op het gebied van duurzaamheid?”
Ook MVO Nederland is voorstander van zulke vouchers. De kennisorganisatie nodigt verder het kabinet uit om op 6 juni, tijdens een landelijke mvo-dag voor het mkb, concrete maatregelen te presenteren om duurzaam ondernemen in het mkb te stimuleren. “Ons evenement valt ongeveer honderd dagen na de start van het nieuwe kabinet, dat lijkt ons een goede termijn”, meent directeur Lageweg.

Gepubliceerd in Ondernemen!, het opinieblad van MKB-Nederland, mei 2007

Naar een wereld zonder afval

Wiegtotwieg.nl is een website over duurzame producten. De titel is ontleend aan het boek Cradle to cradle. Daarin wordt een wereld zonder afval beschreven. Zo’n wereld is mogelijk als we maar slim ontwerpen! Meer lezen